Les rendez-vous de l'ICKL

Les listes de l'ICKL

Nouveautés - Cliquez ici pour vous enregistrer sur la liste des nouveautes du site et d'autres activites de l'ICKL

ForumPaysan - Cliquez ici pour vous enregistrer sur la liste du forum afin de recevoir les documents appropriés


 
17 avril : jounen lit peyizan
Mouvman peyizan an pliye men li pa dwe kase
Posté le vendredi 17 avril 2009 par icklhaiti

Marie-Carmel FILS-AIME,

Direktè Pwogram yo,

Enstiti Kiltirèl Karl Levèk

Jounen jodi a sistèm kapitalis la malad nan tout kò l. De (2) pi gwo manifestasyon kriz jeneral sa, se : kriz lamanjay la ki marande ak tout pwoblèm rechofman klima, degradasyon anviwonnman elt. ak kriz finans lan k ap bobo ak tout pwoblèm fayit anpil antrepriz prive, djòb k ap pèdi, chomaj k ap ogmante. Nan jou ki sot pase yo nou tande ki kantite lajan leta gwo peyi yo ap mete nan sistèm nan tankou yon sewòm pou wè si la gaya. Pou Etazini sèlman se 700 milya dola ki prevwa pou sa. Se nan kontèks sa a, jounen lit peyizan, 17 avril ap pwente. Poukisa jounen sa ?

Via Campesina, yon gwo rezo òganizasyon peyizan, kenbe jou 17 avril la kòm jounen lit peyizan pou fè sonje masak ki te fèt sou 19 travayè san tè nan Eldorado Carajas, nan depatman Parà nan nò peyi Brezil. Militè brezilyen te tire sou moun yo pandan apeprè 3000 fanmi te okipe yon tè nan zòn sa a. Depi lè sa viktim yo poko janm jwenn jistis, epi anpil fanmi peyizan toujou pa gen tè pou yo travay, pou yo viv nan yon peyi ki gen 8 milyon 547 mil 400 kilomèt kare. Jounen 17 avril la se pou fè sonje tout masak ki fèt sou peyizan toupatou sou latè.

Reyalite maspinay sa blayi toupatou kote peyizan ap goumen pou defann enterè yo. An Ayiti, se menm kout baton an. Listwa montre nou, peyizan yo se youn nan kategori ki sibi plis britalite lè y ap defann enterè yo, lè y ap batay pou yo gen tè pou yo travay. Mouvman Goman, mouvman pikè ; pi pre nou la, tout masak lame dayiti ak benediksyon klas dominan yo fè sou peyizan yo nan Danti, nan Bokozèl, nan Piat, nan Jan Rabèl kote plis pase 139 ti peyizan pèdi lavi yo, jous jounen jodi a yo pa jwenn jistis. Represyon sa yo se siy ki montre koze tè a, koze pwopriyete tè a an Ayiti se yon gwo kesyon depi lendepandans peyi a nan lane 1804. Se toujou yon goumen pou peyizan jwenn ti moso tè pou l travay pandan gen yon ti klik grandon ak kèk enstitisyon ki kenbe pifò tè peyi a nan men yo. Represyon se youn nan mwayen klas dominan yo sèvi pou frennen mobilizasyon peyizan yo, men se pa ak sèl mwayen yo sèvi. Gen lòt mwayen dirijan Leta yo itilize pou mete peyizan yo sou kote, pou demantibile agrikilti peyi a, pou rann peyi a pi restavèk ; sa vle di fè peyi a toujou ap trennen bòl ble li devan gwo peyi pou mande ede li oubyen mande prete. Nan jou ki pase yo te gen konferans peyi ki konn bay Ayiti bourad lajan yo te reyini nan peyi Etazini. Se toujou menm ekzijans neyoliberal yo ki kenbe pou Ayiti kapab benefisye bourad lajan kominote entènasyonal la .

Mezi sa yo mande pou dirijan yo lage antrepriz piblik yo sou kontwòl sektè prive, pou louvri vant peyi a bay pwodui lòt peyi vin layite. Yo fè ekzijans pou zotobre yo bese taks y ap mete sou pwoudui k ap rantre nan peyi a. Nan tan sa yo, Ayiti pote lamayòl nan peyi ki gen pi piti taks nan tout Karayib la. Nan lòt peyi karayib yo, dirijan yo pwoteje kèk pwodui yo fè lakay yo, yo rele pwodui sa yo pwodui sansib. Ayiti pa gen pwodui sansib li menm ? N ap raple pou listwa, agrikilti a sitou pwodiksyon agrikòl ti peyizan yo te reprezante jous nan lane 1980 yo prensipal baz ekonomi peyi. Li te rive bay plis pase 80 sou chak 100 moun manje kòmsadwa epi se lajan taks sou danre tankou kafe ki sèvi pou peye dèt peyi a. Jounen jodia agrikilti peyi a bese anpil, li reprezante sèlman 26% nan kantite richès ki pwodui anndan peyi a (PIB). Tout sa se konsekans politik neyoliberal yo diferan gouvènman nou yo aplike nan peyi a depi lane 1980 jouk rive jodia.

Jounen jodia, koze eleksyon ap pale fò. Ane 2009 la se ane eleksyon kote anpil milyon ap depanse pou swadizan kreye estabilite epi mete peyi a sou chimen devlopman. Ki estabilite ? Pou kilès ? ki kalte devlopman ? Sitiyasyon ti peyizan ap pi degrenngole chak jou k ap pase. Aplikasyon politik neyoliberal yo lage 80% nan popilasyon riral la nan plis mizè. Fanm peyizan yo, akoz wòl yo jwe nan pwodiksyon agrikòl la ak responsablite yo nan koze lamanjay pou fanmi yo gen anpil pwoblèm. Ki estabilite, ki devlopman n ap pale ! ! !

Akote tout pwoblèm sa yo ki makònen ak mak fabrik Leta Ayiti, mouvman peyizan an ap viv lòt pwoblèm. Nan lane 1986 mouvman peyizan yo te souke kò yo anpil nan batay pou dechouke rejim Divalye a. Depi kèk tan mouvman an sanble manke kapasite pou ranmase revandikasyon peyizan yo epi batay pou yo : pa gen nouvèl fòm mobilizasyon, anpil konfizyon blayi nan mouvman an, manke yon vizyon klè. Kòm ekzanp, kriz vizyon an parèt nan kalte alyans kèk òganizasyon peyizan te fè ak kandida boujwazi a nan eleksyon 2006 yo. Sitiyasyon an malouk anpil sou plan politik, ekonomik ak sosyal pou peyizan yo sitou men anjeneral pou tout travayè yo, pou tout pòv. Men ki altènativ ? Pa gen 2 pa gen 3, gen yon sèl altènativ : fok peyizan yo kontinye goumen.

Batay pou ranfòse òganizasyon peyizan yo, chache bati inite nan mouvman peyizan, monte kaye revandikasyon peyizan, devlope lòt fòm mobilizasyon.

Chache fè alyans ak lòt sektè pwogresis k ap goumen kont politik neyoliberal yo, k ap goumen pou peyi a reprann dwa gandèt majè li nan tout bagay ; k ap goumen pou nou viv nan yon sosyete ki pa mete peyizan ak lòt travayè yo sou kote.

Makònen fòs ak lòt mouvman peyizan nan lòt peyi pou goumen kont mondyalizasyon an.

icklhaiti [ICKL HAITI]



 

ICKL / Adresse : 22, rue Dadjuna, Delmas 75 - HT 6120, Delmas, HAÏTI
Tel : (509) 2816 7249 - E-mail : ickl @icklhaiti.org - URL :
www.icklhaiti.org
Tous droits réservés | © ICKL 2005
Site concu et réalisé par
Gotson Pierre du Groupe Medialternatif
Utilisation de SPIP, logiciel libre distribué sous license GPL